Anarşizm'in Felsefî Temelleri Üzerine

Anarşizm siyasal olmayan bir ideoloji olarak tanımlanması gereken bir kavramdır. Çünkü siyasi ideoloji tanımlaması özünde tahakküm ve zor içeren bir kavramdır ve anarşizm ise tam olarak tahakküme ve zora karşı olan bir kavramdır fakat anarşizm'in tahakküm karşıtlığı sadece siyaset ile sınırlı değildir. Siyasal olmayan bir ideoloji olarak anarşizm herhangi bir teori veya görüşün egemenlik kurmasına ve herhangi bir teori veya görüşün o teoriyi veya görüşü istemeyenlere empoze edilmesine karşı olan ve aynı zamanda siyasal olmayan normatif bir sistemdir. Bu normatif sistem özünde tahakküm olmayan yani kendi terminolojik içeriği olarak bir canlıya veya insana baskı kurulmadan yapılabilecek her türlü teoriyi ve ideolojiyi bir hak olarak görür. Burada şöyle bir ayrım yapılması gerekir: özünde tahakküm olan ideoloji ne demektir ve özünde tahakküm olmayan veya devlet kavramı yokken bireysel olarak uygulanabilen ideoloji ne demektir? Anarşizmin özünde tahakküm olmayan ideoloji dediği şey siyasi olmayan her türlü ideoloji ve din olan her şeydir. Örneğin "benim hayatımda uzun boylu bir erkek olmalıdır" cümlesi bir normatif sistem olduğu için bu cümle bir ideolojidir. Fakat bu tür bir ideoloji özünde bir tahakküm değildir. Yani burada demek istediğim şey her ideoloji bir tahakküm kurmak zorunda değildir ve anarşizm bu yüzden siyasal olmayan ideolojilerin neredeyse %90'ına asla karşı değildir. hem siyasal olmayan ideoloji olup da tahakküm içeren ideolojiler ise tüm felsefe tarihinin neredeyse sadece %10'luk bir bölümünü oluşturmaktadır ve tabii ki anarşizm özünde tahakküm içeren bir siyasal olmayan ideolojilere de karşıdır fakat dediğim gibi tahakküm içermeyen bir sürü normatif sistem vardır ve anarşizm özünde tahakküm içermeyen ve kendi içsel terminolojisi gereği empoze yokken uygulanabilecek hiçbir ideolojiye karşı değildir. Anarşizm'in karşı olmadığı ideolojilerin arasına bir çok metafizik din de girmektedir. Çünkü felsefî olarak metafizik din tanımlaması tahakküme veya otoriteye girmemektedir. İnsanlık bir çok kavramı yanlış tanımladığı gibi Tanrı kavramını da yanlış tanımlamaktadır. Felsefe tarihinde çoğu zaman Tanrı kavramı bir otorite veya bir siyaset düzeni koyucu olarak tanımlanmaz. Tanrı kavramını herhangi bir devlet veya hukuk düzeni ile bir saymak ise hatta bir çok teist Tanrı anlayışlarına göre bir şirk olarak tanımlanmaktadır. İnsanlık yönetmek kavramını yanlış tanımladığı için sürekli siyaset düzenleri ile metafizik önermeleri aynı düzlemde değerlendirmeye çalışmaktadır ve tam olarak bu davranış bir kategori hatası yapmak demektir. Felsefede Tanrı teorisi çoğu zaman metafizik bir kavram olup ve tam olarak da Tanrı metafizik bir kavram olduğu için varoluşa objektif bir anlam verebilen ve hayatı nihilizmden kurtarabilen yegane kavram olarak tanımlanmaktadır ve tam olarak bu tanımlama insanların zannettiği gibi bir otorite ve bir emir ilişkisi doğurmamaktadır. Çünkü emir başka bir kavramdır ve objektif normatiflik ise bambaşka bir kavramdır ve insanlık tam olarak bu ikisini birbirine karıştırmaktadır. Emir denilen kavram bir kere metafizik bir kavram değildir. Emir demek bir insanın bir başka insana veya canlıya karşı tarafın rızası dışında herhangı bir şeyi zorla yapmak veya zor yolu ile bir bireye herhangi bir şeyi yaptırmaktır. Bu tutum her ne kadar metafizik kavramlar ile aynı şeyi yapıyormuş gibi bir izlenim hissettirse de Tanrı kavramının insanlıktan ahlâken bir şeyler istemesi bir insanın keyfi olarak bir başka insandan veya canlıdan zor yolu ile bir şeyler istemesi ile eşdeğer bir şey değildir ve tam olarak bu ikisini aynı şey olarak görmek felsefeden anlamamak demektir. Çünkü felsefe tarihinde Tanrı ve özellikle de teizmin ve monoteizmin Tanrısı insanlıktan bir şeyler istediğinde veya bir Tanrı tüm insanlığa bir normatif sistem gönderdiğinde bu normatiflik bir kural veya otorite değil tam tersine bu durum kural kavramını ve tahakkümü objektif olarak kötü îlan edebilecek yegane kavramdır. Ayrıca anarşizm teknik olarak ilkesizlik veya kuralsızlık değildir. Anarşizm sadece siyasi ideolojisizlik, otoritesizlik, devletsizlik ve siyasal olmayan bir toplumsal modeller silsilesi toplamıdır. Ama tam bu noktada siyasal olmayan bir ideoloji olarak anarşizmin teizm kavramına kesinlikle ihtiyacı vardır. Çünkü Tanrısız bir evrende hayatın hiçbir amacı ve değeri yoktur ve anarşizm kesinlikle nihilizm demek değildir. Anarşizm siyasal olmayan bir değerler silsilesinden otoritesiz bir toplum çıkartabilmek demektir. İşte tam olarak bu noktada ister siyasal olmayan bir ideoloji kurgulayıp öyle anarşizmi uygulayalım ve eğer istersekte toplumsal bir ideoloji yokken anarşizmi uygulamaya çalışalım her türlü anarşizm için teizm evreni gerekmektedir. çünkü teizm evreni yokken objektif ahlâk mümkün değildir ve eğer objektif ahlâk yoksa oturup bir kahve içmek ile bir kadına tecavüz edip ölürmek arasında ahlâken hiçbir fark olamaz. Anarşizm ise daha baştan "özgürlük değerlidir", "adalet iyidir" veya "tahakküm bir ahlâksızlıktır" dediği için zannedilenin tam aksine anarşizmin teizm evrenine ihtiyacı vardır ve bu ihtiyaç psikolojik değil ontolojiktir. Yani anlayacağınız anarşizm'in temellenmesi için bireyin teist olması gerekmez. Anarşizm'in temellenmesi için teizm evreni gerekir. Yani anarşizmin temellenmesi için direkt teizmin bir hakikât olması gerekir ve anarşizmin temellenmesi için asla bir anarşistin teist olması gerekmez. Burada mesele teist bir evrenin var olmasıdır insanın teist olması değildir. Teizm evreninde bir teist ahlâksız ve bir ateist ise ahlâklı olabilir. bir bireyin ateist olması o bireyi teizm evreninden soyutlamaz. bir bireyin nihilist olması o nihilist bireyi teizm evreninden soyutlamaz yani teist evrende bir nihilist ahlâklı olabilir ve güncel insanlar tam olarak bu noktayı anlayamamaktadır. İnsanların bir şeye inanması o inanılan şeyi hakikât yapmadığı gibi insanların bir şeye inanmaması ise inanılmayan kavramı yok yapmaz. Burada insanlığın hiçbir etkisi ve yetkisi asla yoktur. Burada iddia edilen şey eğer evren teist bir evren ise objektif ahlâk var olabilir ve eğer evren teist değil ise objektif ahlâk ve hayatın bir anlamı asla olamaz iddiasıdır. Bu teorinin ismi ise İlahi Buyruk Teorisidir ve İlahi Buyruk Teorisi teist bir teori bile değildir. İlahi Buyruk Teorisi objektif ahlâkın ve objektif anlamın ancak metafizik bir teist Tanrı tarafından yaratılabileceğini ve teizm kavramı haricinde hiçbir kavramın objektif ahlâk ve objektif normatiflik yaratamayacağını iddia eden bir teoridir ama İlahi Buyruk Teorisi teist bir teori değildir. Çünkü teizm hem Tanrı'nın var olduğunu iddia etmek, hem bu var olan Tanrı'nın metafizik olduğunu iddia etmek, hem bu metafizik olan Tanrı'nın tüm insanlığa bir normatif öğreti gönderdiğini iddia etmek ve hemde bu metafizik Tanrı'nın kendi indirdiği normatif sistemden tüm insanlığı sorumlu tuttuğunu iddia etmek demektir. İlahi Buyruk Teorisi ise Tanrı'nın var olduğunu iddia etmez. Tanrı'nın insanlığa bir normatif sistem gönderdiğini iddia etmez veya İlahi Buyruk Teorisi Tanrı'nın tüm insanlığı aynı öğretiden sorumlu tuttğunu iddia etmez. İlahi Buyruk Teorisi sadece ancak metafizik bir teizm Tanrısı varsa objektif ahlâk ve objektif anlamın olabileceğini ve eğer teizmin Tanrısı yoksa veya evren ateist ise bu durumda hayatta hiçbir objektif ahlâkın ve objektif anlamın olamayacağını iddia eder. Fakat İlahi Buyruk Teorisi Tanrı'nın var olduğunu veya Tanrı'nın yok olduğunu asla iddia etmez. Yani İlahi Buyruk Teorisi teist, ateist veya nihilist değildir. İlahi Buyruk Teorisi sadece teizm, ateizm, nihilizm, natüralizm ve monoteizm ile ilgili bir tespitte bulunmak ve hangi teorilerin nihilizme düşeceğini ve hangi teorilerin ise objektif anlam ve objektif ahlâktan bahsedebileceğini tespit eden ve metafizik teorilere ontolojik bir sınır çizen betimsel ama metafizik olan bir tespittir. Yani İlahi Buyruk Teorisi normatif bir teori değildir. İlahi Buyruk Teorisi objektif normatiflik için neyin gerekli olduğunu teşhis eden bir kavramdır ve bu kavramı hem teist, hem ateist, hem deist ve hemde nihilist savunabilirdir. İlahi Buyruk Teorisini bir teist savunursa bu durumda o teist hayatın objektif olarak anlamlı ve objektif ahlâka sahip bir kâinatın var olduğuna inanmış olur. Eğer bir ateist İlahi Buyruk Teorisini savunursa ateizm kavramında Tanrı bulunmadığı için bu durumda ateist birey eğer İlahi Buyruk Teorisini savunursa "objektif ahlâk ve hayatın anlamı yoktur" demiş olur ve bunu söyleyen bir ateist nihilist olmuş olur. son olarak bir deist İlahi Buyruk Teorisini savunmak isterse de deizm teist bir din olmadığı için yine deist birey nihilist olmuş olur çünkü objektif ahlâk için sadece Tanrı'nın var olması yetmez birde bu Tanrı tüm insanlığa bir normatif sistem göndermelidir ve birde bu Tanrı tüm insanlığı kendi indirdiği normatif sistemden sorumlu tutmalıdır. Bunları aynı anda uygulayan tek metafizik teori ise teizmdir. İşte bu sebeplerden dolayı deizm kavramıda anarşizme uygun değildir malesef. Anarşizmin temellendirilmesi için teizmin Tanrısı var olmalıdır. çünkü hem kural olmayıp da normatif olan tek şey teizmin Tanrısının istekleridir başka hiçbir şey değildir. Bu arada şunu tekrar belirteyim; anarşizm kuralsızlık değil sadece siyasi anlamda kuralsızlıktır ve hayatta siyasal olmayan bir sürü normatif sistem olabilir ve anarşizm siyasal olmayan normatif sistemlere karşı değildir. Fakat teist olmayıp da normatif olan sistemler de objektif ahlâk oluşturamadığı için siyasal olmayan bir ideoloji olarak anarşizmin kendi içerisindeki "tahakküm kötüdür", "bir insanın bir başka insana bir şey empoze etmesi bir ahlâksızlıktır" veya "yönetilmek kötüdür" gibi normatif ilkelerinin ontolojik bir zemine dayanması gerekmektedir. Bu durum anarşizmi temellendirmek için gerekli olan bir şeydir toplumsal olarak anarşist düzende yaşamak için gerekli olan bir şey değildir. Yoksa tabii ki teizm evreni yokken siyasal olmayan bir normatif sistem etrafında insanlar toplanabilir ve bu durum yaşanıyorken devlet ortadan kalkmış olabilir. bu işin sosyal ve pratik versiyonudur fakat bu durum anarşizmi ontolojik olarak temellendiremez. ben burada size anarşizmin ontolojik olarak nasıl temellenebileceğini anlatıyorum. "Anarşizmin pratikte uygulanması için teizm gereklidir" demiyorum. sadece teizm evreninde anarşizmin siyasal olmayan bir ideoloji olarak tanımlanmasının daha da ötesine geçip teizm evreni sayesinde bu siyasal olmayan ve siyasallık karşıtı olan anarşizm ideolojisinin içerisindeki bir çok normatif ilkenin objektif olarak iyi ve ahlâklı olabileceğini söylüyorum. Yoksa tabii ki teizm evreni yokken temelsiz bir şekilde siyasal olmayan bir felsefî görüş olan anarşizmi gidip uygulayabilirsiniz ama bu başka bir konudur. Bizim derdimiz burada anarşizmi gerçekleştirmekten ziyade anarşizmi iyi ve görev olarak tanımlayabilmektir ve bu iyi ve görev olmayı ancak teizm kavramı yapabilir başka hiçbir kavram yapamaz. İşte bu tür sebeplerden dolayı zannedilenin tam aksine anarşizmin temellendirilebilmesi için teizm evreni gerekmektedir ve bu hakikâti klasik anarşistler fark edememiştir. Bu hakikâti anlamak anarşizmi daha iyi anlayabilmemizi sağlayacaktır. Unutmayın, anarşizm her zaman tahakküme kötü, özgürlüğe iyi ve değerli ve bir insanın bir başka insanı veya canlıyı yönetmesine ise bir ahlâksızlık demiştir ve bu normatif teoriler ancak teizmin Tanrısı varsa temellenebilecek iddialardır. Eğer teizmin tanrısı yoksa bir insanın özgür olması ile o insanın haksız yere zindanlara kapatılıp işkencelere maruz kalması arasında ahlâken hiçbir fark yoktur ve işte tam olarak bu yüzden anarşizmin teizmin Tanrısına ihtiyacı vardır. Burada son kez şunu da tekrar edeyim ki iyi anlaşılsın; teizm evreni varken bir teist ahlâksız ve bir ateist veya nihilist ise ahlâklı olabilmektedir. Mesele Tanrıya inanmak değildir. Mesele sadece teizmin Tanrısının insana dışsal olarak var olmasıdır. Teizmin Tanrısı varsa tahakküm bir ahlâksızlıktır ve kötüdür. Ama teizmin Tanrısı yoksa tahakküm sadece betimsel bir olgudur yani kısacası serbesttir. İkinci olasılıkta anarşizm çöker ve nihilizme düşer. Birinci olasılıkta ise anarşizm ontolojik olarak temellenir ve rasyonel bir zemin kazanır. Bu metini anlamayan hiçbir insan ise bana göre gerçek bir anarşist olamaz. Sonuç olarak anarşizm siyasal olmayan bir ideolojidir ve bu siyasal olmayan ideolojinin normatifliğinin ontolojik olarak temellendirilmesi gerekmektedir ve bu temellendirmeyi yapabilecek tek kavram teizm felsefesidir. Unutmayın, bir insanın bir başka insana zorla bir şey yapmasının bir ahlâksızlık olarak tanımlanabilmesi için teizmin Tanrısı gerekmektedir ve eğer teizm evreni yoksa bir insanın bir başka insana zorla bir şey yapmasını ahlâksızlık olarak tanımlayabilecek hiçbir objektif kriter yoktur. Anarşizm ise objektif olarak tahakküm davranışlarının bir ahlâksızlık olarak tanımlanabileceği bir evrende temellenebildiği için anarşizm teorisinin teizm evrenine ihtiyacı vardır. Eğer teizm yoksa anarşizmde yoktur ve eğer teizm evreni varsa özgürlük ve tahakkümsüzlük en yüce iki değerdir. İşte bu sebeplerden dolayı teizm evreni anarşizmi temellendirmektedir.

Yazar: Oğuzhan Kurt